Multatuli's kerstmis: feest?

Idee 565. En nog een ander voorbeeld uit myn herinnering. 't Was kerstfeest. Men voerde my naar de kerk, waar ik bidden moest, en zingen, en een preek horen. Ik moet bekennen dat by zulke gelegenheden het woord feest my altyd geweldig hinderde. Het enig begrip dat ik van feesten had, ontleende ik aan 'n plaat waarop Belsazar zo verbaasd kykt naar de muurstenografie. Ik was nog niet ver genoeg gevorderd in Vrye Studie, om te vragen, waarom de hand die deze zonderlinge wys van adverteren koos, niet liever verstaanbare taal schreef, hetgeen de moeite van 't vertolken zou hebben uitgewonnen? Neen, op die plaat boeide my voomamelyk

Lees meer...

het aantal schotels en vazen. In die vazen was tamarinde-stroop, meende ik. Op die schotels allerlei spys, en... sedert dien tyd nam ik by de beoordeling van een feestelykheid, altyd het menu van Belsazar tot maatstaf. Dat ik dus een kerstfeest in de kerk niet zeer aanlokkelyk vond, ligt voor de hand, en met loden schoenen ging ik derwaarts. Ik durf niet ver- zekeren dat ik niet, wanneer ik onverzeld ware geweest, myn feestelykheid elders zou gezocht hebben, behoudens de ver- plichting om thuiskomende verslag te geven van een niet ge- hoorde preek. Dit nu was niet moeilyk, want zulke dingen zyn altyd hetzelfde: herders, stal, engelenzang, vrede op aarde en welbehagen. Wie 't eenmaal gehoord heeft, kan zeer goedkoop, en zonder vrees voor overlading van z'n maag, zoveel van die feesten geven of bywonen als hem goeddunkt. Maar zie, onderweg bespeurde ik dat het zwaar gevroren had. Een jongen wierp stenen op het ys, en waagde zichzelf er op, om te beproeven... ja waarachtig, het hield! Opgetogen - want by gebreke van Belsazars kannen en schotels, verheugde ik my in 't vooruitzicht van glyden en sleedje-ryden - opgetogen riep ik uit: het ys, het ys... zie, het houdt! Helaas, er lag weer 'n mauvaise-marque voor my gereed. Myn geleider berispte my met 'n bybels gelaat: «op 'n feestdag als deze, kwam 't niet te pas aan wereldse genoegens te denken.» Ik moest me bezighouden met die herders en dat welbehagen! Arme Vrye Studie van m'n Achillespees! En arme hersens, arme harten, die zó worden gebiologeerd tot niet-denken, tot niet- voelen, tot verlamming en dood! Waarlyk, het is niet op zulke wyze dat wy ons geschikt maken tot Vrye Studie, tot onbe- lemmerd nasporen van waarheid!

[Ideën, derde bundel/Volledig Werk Boek IV - blz. 325, 326]

Toon minder...

Boekpresentatie in het Multatuli Huis

Wouter Krijbolder presenteerde 26 oktober zijn politieke roman 'Een Parijse oktoberdag' (Uitgeverij Aspekt) over de verhoudingen tussen Frankrijk en de voormalige kolonie Algerije. De nieuwste ontwikkelingen van de Arabische lente maken dit ontroerende boek tot een must voor West-Europeanen en Arabieren, beiden belast met een besmet verleden en een even besmet heden. Vertrekpunt van de roman is ...

Lees meer...

een vreedzaam bedoelde, maar verboden demonstratie in 1961, waarbij de hoofdpersoon Abdel Ozouf uiteindelijk door beide benen wordt geschoten en in de Seine geworpen. Vervolgens ontmoet Abdel een aantal al even fictieve slachtoffers van die vermaledijde dag, personages echter die banden met reëel bestaande personen onderhielden. Pas na tegen Tayeb opgebotst te zijn leert Abdel op zekere afstand te communiceren, als eerste met de oude horlogemaker Ferhat Abbas, naar zeggen een oom van de beroemde gelijknamige Algerijnse politicus. Onderlinge gesprekken, vertellingen, opgehaalde herinneringen én Abdel's overpeinzingen binnen dit flottielje van slachtoffers maken de allerlaatste reis tot een louterende gebeurtenis.

Toon minder...

6 oktober Max Havelaaracademie 2012


Zaterdag 6 oktober vond de Max Havelaar Toesprakenacademie voor scholieren plaats, georganiseerd door de Max Havelaaaracademie, de Universiteit Leiden en het Multatuli Genootschap/Huis.

Max Havelaar hield één van de beroemdste toespraken uit de Nederlandse geschiedenis. Wat zou Multatuli de sprekers in opleiding hebben geadviseerd om te doen? De gehele dag stond in het teken van de vele uiteenlopende aspecten van het speechen. 150 Leerlingen kozen eerst drie colleges uit en gingen daarna zelf aan de slag. Ze hebben een hoop lol gehad en veel geleerd.

In 2013 zal de dag net als in 2011 weer de vorm hebben van een toernooi. De beoogde locatie is de Eerste of Tweede Kamer in Den Haag. Houd deze en de website van de Max Havelaaracademie in de gaten om je op tijd aan te melden!

Lees meer...

Wat zouden we moeten doen in de eerste en laatste minuten van een toespraak? Hoe zorgen we ervoor dat onze boodschap mee naar huis wordt genomen? Welke rol kan humor spelen? Hoe verhoudt de stijl van Wilders zich tot die van andere kamerleden? Wat is het belang van framing, bijvoorbeeld in de Nederlandse en Amerikaanse verkiezingsstrijd?

Na drie colleges – gegeven door universitaire docenten en andere speech- en communicatieprofessionals – brengen de leerlingen de vergaarde kennis in de praktijk door in tweetallen ter plaatse een speech te schrijven en op te voeren. De dag wordt afgesloten met een uitgebreid college van prof. dr. Jaap de Jong, retoricaspecialist van de Universiteit Leiden. Bovendien krijgen de meest welbespraakte leerlingen de kans om hun toespraak voor een volle collegezaal voor te dragen. Leerlingen met talent voor toespraken of een grote interesse in het gesproken woord maken deze dag op een leuke en afwisselende manier kennis met de universitaire benadering van het speechen. Maar ook voor hun begeleiders zal het verre van een verloren dag zijn: de verschillende colleges en de aanwezigheid van collega's en vakgenoten kunnen een inspiratie vormen voor de lessen spreekvaardigheid.

De dag wordt mogelijk gemaakt door de Max Havelaaracademie, de Stichting Max Havelaar, het Multatuli Genootschap & Multatuli Huis.

Meer informatie: www.maxhavelaaracademie.nl

Toon minder...

15 juni Lezing over Multatuli

Op vrijdag 15 juni 2012 organiseert de Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde een lezingenmiddag. Tijd: 14.00-17.00 uur. Het programma is als volgt:

14.00 uur Opening
14.10 uur Paul Bijl: Koloniale nostalgie en de herinnering aan koloniaal geweld
14.40 uur Kees Ruys: 'Alles is voor even'. Over het leven en het schrijverschap van Aya Zikken
15.10 uur Presentatie door Reggie Baay van zijn nieuwe roman 'Gebleekte ziel'
15.30 uur Theepauze
16.00 uur Olf Praamstra: Multatuli als Indo-Europees auteur
16.30 uur Discussie
17.00 uur Sluiting

Lees meer...

Plaats: Universiteit Leiden, gebouw 1175 (Lipsius), Cleveringaplaats I (achter het Rapenburg ter hoogte van de Doelensteeg), zaal 005
Tijd: 14.00-17.00 uur.

De toegang is gratis.
Alle belangstellenden zijn van harte welkom.

Toon minder...

Multatulidebat 2 juni 2012

Zie voor meer informatie over het Grote Multatulidebat met Saskia Pieterse, Hugo Brandt Corstius en Atte Jongstra VPRO's boeken.

Jaarvergadering

3 maart 2012

Zaterdagmiddag 3 maart wordt de voorjaarsvergadering van het Multatuli Genootschap gehouden, om 14 uur in de Doelenzaal van de Universiteitsbibliotheek te Amsterdam. Als spreker zal Anton Korteweg, voormalig directeur van het Letterkundig Museum, optreden met 'Douwes Dekker en de domineedichters, gevolgd door  'Leefregels van een man van fatsoen', waarin hij in het bijzonder op Multatuli's verhouding tot J.J.L. ten Kate zal ingaan. De spreker lichtte alvast een tipje van de sluier op…

Lees meer...

Laf kinderspel

Dit is het intrigerende oordeel van Multatuli over dichten op de wijze van J.J.L. ten Kate:

'Mannen moesten zulke kinderachtigheden [als gedichten schrijven] overlaten aan Woutertje Pieterse, en aan de juffrouwen Laps 'die een oom jarig hebben'. Zes weken, zei ik? Wel, om 't tot de handigheid van Ten Kate te brengen, zou ik misschien wel drie maanden nodig hebben. Ieder die myn arbeid aandachtig leest, zal inzien dat het jammer wezen zou zoveel tyd weg te werpen aan laf kinderspel.  Zal men dan nooit leren wat Poëzie is?'

Verder gaat Anton Korteweg in op een mogelijke inspiratiebron van Multatuli. In de bijdrage 'Leefregels van een man van fatsoen' aan het Mengelwerk van het Algemeen Letterlievend Maandschrift (1838) treedt een man op die verdacht veel op Droogstoppel lijkt:

'Ik ben een man van fatsoen; en daar de lieden van fatsoen doorgaans veel meer gezond verstand dan anderen bezitten, handel ik in alles stelselmatig, en volgens even gewichtige als vaste grondbeginselen, gelijk ik zal doen zien.'

Was getekend: Ironicus in veritate.

Ook niet-leden zijn van harte welkom!
3 maart, 14 uur, inloop vanaf 13.30.
Doelenzaal Universiteitsbibliotheek, Singel 425 te Amsterdam

Toon minder...

19 februari: 125-ste sterfdag Multatuli

'[…] al had hij moed genoeg om te sterven, hij zou graag nog wat geleefd hebben', aldus Mimi Hamminck-Schepel (1839-1930) bij het heengaan van haar geliefde. Vandaag precies 125 jaar geleden is Multatuli (1820-1887) overleden in zijn woonplaats Nieder-Ingelheim am Rhein te Duitsland. Petrus Spigt (1919-1990), oud-bestuurslid van het Multatuli Genootschap, dacht er heel anders over dan Mimi.

Lees meer...

In 'Keurig in de kontramine' (1973) betoogde bankman, vrijdenker Petrus Spigt het tegenovergestelde. Multatuli  zou helemaal niet nog langer geleefd willen hebben, maar juist uitgekeken hebben naar zijn dood, teleurgesteld  omdat niemand naar hem geluisterd had. Al na zijn vijftigste levensjaar is het 'dat zijn veerkracht verslapt, dat het gevoel van een definitieve nederlaag tot hem doordringt […] Hij herleest zijn werken als hij ze corrigeert voor de herdruk en raakt vaak verbitterd als hij bemerkt hoe vergeefs hij de trom heeft geroerd. Dan treedt een periode van resignatie in. Het speelse, grandioze, verlaat hem – maar zijn partij speelt hij uit. Niet klagerig, niet verzuurd gaat hij naar zijn dood, die hij wenst, waar hij naar verlangt.' (Spigt 1973, 205).

Het is volgens Spigt zelfs 'een uitgemaakte zaak' dat 'men in die tijd de verzuchtingen van Dekker omtrent zijn doodsverlangen heeft onderschat of de dreigende betekenis er van heeft verdrongen.' Hij onderbouwt deze stelling door erop te wijzen dat Multatuli nogal wat psycho-somatische klachten had. Zijn dood was een fysieke reactie op het inzicht dat hij gefaald had Zijn lichaam reageerde immers altijd heftig  - denk aan slecht zicht, jicht, hoestbuien, migraine - als hij weer eens gedwarsboomd werd in zijn emotioneel altijd zeer beladen plannen en acties. Een ander punt is dat hij overal tegenin ging. Lukte het ene niet, dan wilde hij totaal het andere. Na de mislukking op school reageerde hij met het verzoek aan zijn vader naar Indië te mogen en na de mislukking in Lebak stopte hij daar abrupt zijn carrière. Die voortdurende radicale omslag is een rode draad in Dekkers leven, aldus Spigt. Dekker had na zijn periode in Indië een revolutionaire beweging willen ontketenen om daar dan ooit nog eens als keizer te kunnen regeren. 'De teleurstelling, sterker: de emotionele katastrofe, doordat hij geen weerklank vond, doordat hij er niets gebeurde en bij wát er al gebeurde zijn naam niet eens genoemd werd – deze geweldige frustratie weerspiegelt zich haarscherp in zijn omgekeerde reactie: hij schrijft na 1876 niets meer voor het publiek, hij vestigt zich definitief buiten het vaderland, hij wil niets meer, hij wil dood. Aanvankelijk doet zijn lichaam nog niet mee. Maar tenslotte zet ook dat mechanisme zich in beweging.'(Spigt, 211-212)
Spigt baseert zijn betoog op mondelinge en schriftelijke uitspraken van Multatuli en verwijst naar 'brieven en notities die zich in het archief van het Multatuli Genootschap bevinden', maar specifieke gegevens ontbreken.

Om Multatuli tot slot nog even dichterbij te halen, kunt hier Mimi's live-verslag van Multatuli's sterfbed lezen: 'Hij viel zeer snel in slaap en ik lag geknield by hem en rookte stramonium sigaren en blies hem de rook in. een uur lang. toen stond ik op en schreef een paar briefjes met hoop. Ik hoorde hem ademen, voortdurend en toen het  5 uur was en donker werd en ik begon te vinden dat het lang duurde – toen hield het ademen op – eensklaps, en was hy dood. –'  Dit komt uit de aanschouwelijke biografie van Dik van der Meulen, die in 2003 met de Ako-literatuurprijs werd bekroond.

Toon minder...